อุทยานแห่งชาติลำน้ำน่าน

อุทยานแห่งชาติลำน้ำน่าน เป็นอุทยานที่ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ 2 จังหวัด คือ ในอำเภอน้ำปาด อำเภอท่าปลา อำเภอบ้านโคก จ.อุตรดิตถ์ และ อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ ภูมิประเทศโดยรวมเป็นเทือกเขาสูงสลับซับซ้อนกันพื้นที่อุทยานมีความอุดมสมบูรณ์สูง มีป่าไม้มากมาย ได้แก่ ป่าเต็งรัง ป่าเบญจพรรณ ป่าดิบเขา และ ป่าดิบแล้ง โดยบริเวณอุทยานแห่งชาติลำน้ำน่านนี้เป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำยมในจังหวัดแพร่ และเป็นแม่น้ำสาขาในแม่น้ำน่านที่ไหลลงสู่จ.อุตรดิตถ์

สภาพพื้นที่ของอุทยานแห่งชาติลำน้ำน่านเป็นเทือกเขาสูงสลับซับซ้อนกัน มีเทือกเขาและดอยเขาหลายดอย ได้แก่ ดอยดอยแม่แนง ดอยสันผักเหียก ดอนสันผาหมู ดอยปางม่วงคำ ดอยผาตืบ ภูพระยาพ่อ ดอยจะคาน เขาหาดหล้า เขาหวยจันทร์ ภูม่อนกระต่าย ภูขอนแก่น และในบริเวณอุทยานยังเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำยมในจังหวัดแพร่ และเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำสาขาของแม่น้ำน่าน จ.อุตรดิตถ์ แม่น้ำและห้วยสำคัญได้แก่ แม่สาย น้ำแม่แนง ห้วยอมถ้ำ ห้วยปันเงิน ห้วยห้วยผาเวียง ห้วยปูโล ห้วยจันทร์ ห้วยม่วง ห้วยกั้ง ห้วยวังคำ และห้วยทราย บริเวณอุทยานแห่งชาติตั้งอยู่ในเขตลมมรสุมเขตร้อนชื้น มีอากาศอบอ้าวในฤดูร้อน และมีอากาศหนาวเย็นในฤดูหนาวซึ่งในอุทยานเหมาะแก่การท่องเที่ยวในช่วงฤดูหนาว

ป่าในบริเวณอุทยานแบ่งออกเป็นทั้งหมด 4 เขต ได้แก่ ป่าเต็งรัง ป่าเบญจพรรณ ป่าดิบเขา และป่าดิบแล้ง มีไม้ทางเศรษฐกิจอยู่หลายชนิดได้แก่ ไม้เต็งรัง มะค่า แดง และไม้ชิงชัน ในเขตอุทยานแห่งชาติลำน้ำน่านยังมีสัตว์ป่าทั้งทางบกและทางน้ำหลากหลายชนิดได้แก่ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ นก ปลา กวาง เลียงผา หมูป่า หมีควาย หมีคน อีเห็น ลิง เม่น เสือปลา ไก่ฟ้า ไก่ป่า เต่าภูเขา งูชนิดต่าง ๆ และนกไม่น้อยอีกกว่า 200 ชนิด อุทยานแห่งชาติลำน้ำน่าน มีบริเวณการทำสวนเมี่ยง (ชา) ในท้องที่ อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ นอกจากนี้ยังมีอ่างเก็บน้ำเขื่อนสิริกิติ์และภูพญาพ่ออยู่ในพื้นที่ด้วย กิจกรรมการท่องเที่ยวที่นักท่องเที่ยวนิยม ได้แก่ เล่นน้ำตก น้ำในแอ่งหรือลำน้ำ ล่องเรือ ศึกษาธรรมชาติ ขับรถชมทัศนียภาพและ ทิวทัศน์ธรรมชาติ และเที่ยวชมน้ำตก ซึ่งนักท่องเที่ยวสามารถเดินทางมา ท่องเที่ยวได้ตลอดทั้งปี

อุทยานแห่งชาติถ้ำผาไท

อุทยานแห่งชาติถ้ำผาไท มีพื้นที่ครอบคลุมในท้องที่อำเภอเมือง อำเภอแจ้ห่ม อำเภองาว จังหวัดลำปาง มีลักษณะภูมิประเทศทั่วไปเป็นภูเขาสูงสลับซับซ้อน สภาพป่าเป็นป่าเบญจพรรณและป่าเต็งรัง ซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์มาก มีสวนสักกระจายอยู่ทั่วไป เป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์จำนวนมาก พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ต้นน้ำลำธาร ชั้นที่ 160 มีจุดเด่นและสถานที่พักผ่อนหย่อนใจที่สำคัญ คือ ถ้ำผาไท หล่มภูเขียว บริเวณอ่างเก็บน้ำเขื่อนกิ่วลม ถ้ำออกรู ห้วยแม่พลึง นอกจากนี้ยังมีน้ำตกขนาดเล็กกระจัดกระจายอยู่ทั่วไป และยังมีสถานที่ท่องเที่ยวขององค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ คือ ศูนย์ฝึกลูกช้าง มีเนื้อที่ประมาณ 758,750 ไร่ หรือ 1,214 ตารางกิโลเมตร

ตามคำสั่งกรมป่าไม้ ที่ 1627/2532 ให้ นายพูนสถิตย์ วงศ์สวัสดิ์ นักวิชาการป่าไม้ 5 กองอุทยานแห่งชาติดำเนินการสำรวจเพิ่มเติม และจัดตั้งพื้นที่ป่าบริเวณอุทยานแห่งชาติถ้ำผาไท และบริเวณป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่ยาง-ป่าแม่งาว ป่าแม่ต๋า-ป่าแม่มาย ป่าแม่งาวฝั่งขวา และป่าแม่โป่ง ในท้องที่อำเภอเมือง อำเภอแจ้ห่ม และอำเภองาว จังหวัดลำปาง เพื่อประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ โดยให้ทำหน้าที่หัวหน้าอุทยานแห่งชาติแห่งนี้ด้วย

ผลการสำรวจพื้นที่ที่จะจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติถ้ำผาไทพบว่า เป็นป่าธรรมชาติที่ยังคงมีความอุดมสมบูรณ์ มีสถานที่ท่องเที่ยวซึ่งประชาชนและหน่วยงานต่างๆ รู้จักเป็นอย่างดี ได้แก่ เขื่อนกิ่วลม และถ้ำผาไท โดยได้ขออนุมัติใช้ชื่ออุทยานแห่งชาติตามหนังสืออุทยานแห่งชาติ ที่ กษ 0713 (ผท)/20 ลงวันที่ 1 กุมภาพันธ์ 2534 ว่า อุทยานแห่งชาติถ้ำผาไท ซึ่งนายไพโรจน์ สุวรรณกร อธิบดีกรมป่าไม้ อนุมัติให้ใช้ชื่อ “อุทยานแห่งชาติถ้ำผาไท” เมื่อวันที่ 4 มีนาคม 2534 ปัจจุบันกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชกำลังรวบรวมข้อมูลเพื่อพิจารณาประกาศจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติต่อไป